Tiểu đường thai kỳ: nguy cơ tiền sản giật

58

Trong thời kỳ mang thai, nếu các mẹ bầu bị mắc bệnh tiểu đường (hay đái tháo đường) sẽ rất nguy hiểm đến sức khỏe của mẹ và bé. Có thể gây ra sảy thai, thai nhi lớn hơn bình thường, thậm chí gây khó khăn trong lúc sinh nở và nguy cơ gây ra tiền sản giật.

Bài viết dưới đây chúng tôi sẽ cung cấp kiến thức cho các mẹ bầu hiểu rõ và đầy đủ hơn về căn bệnh này, cũng như cách phòng tránh, điều trị bệnh bệnh hiệu quả khi mang thai và có ý định mang thai.

Tiểu đường thai kỳ và nguyên nhân dẫn gây tiểu đường trong thai kỳ

Tiểu đường (đái tháo đường) thai kỳ: Là một trong những căn bệnh về rối loạn chuyển hóa tấn công vào thời kỳ mang thai của phụ nữ – đang được quan tâm hàng đầu.

Nguyên nhân:

Khi bạn mang thai, cơ thể bạn sản xuất nhiều hormone làm giảm hoạt động của insulin khiến cho việc cung cấp glucose tới các tế bào bị thiếu hụt. Kết quả, glucose được tích lũy nhiều trong máu, làm lượng đường trong máu tăng cao.

Nguyên nhân chính dẫn đến dẫn tới bệnh tiểu đường khi mang thai như tình trạng béo phì, ăn uống tẩm bổ quá dẫn tới tăng cân quá nhanh cùng với lối sống tĩnh tại lười vận động cũng góp phần làm tăng số thai phụ mắc phải bệnh tiểu đường như hiện nay.

Ngoài ra khi mang thai, cơ thể người phụ nữ có nhiều thay đổi đề thích nghi với môi trường mới. Những phụ nữ béo phì hoặc mang thai ở độ tuổi trên 35, huyết áp cao… nguy cơ mắc tiểu đường khi mang thai là rất cao. Thông thường, chế độ dinh dưỡng của các thai phụ có nhiều chất béo, chất đạm…nên dễ bị tiểu đường.

Không giống với các dạng tiểu đường khác tiểu đường thai kỳ chỉ bị trong giai đoạn mang thai và sẽ hết sau khi sinh con. Nhưng nếu bà mẹ bị tiểu đường khi mang thai mà không được phát hiển sớm và kiểm soát tốt sẽ nguy hại cho cả mẹ và bé

  1. Những dấu hiệu cảnh báo tiểu đường khi mang thai

Những đối tượng dễ bị tiểu đường khi mang thai

Những người đang mắc bệnh tiểu đường hoặc đã từng mắc bệnh này trong lần mang thai trước đó hay những người sinh 1 hoặc nhiều con có trọng lượng “đáng nể” khi mới chào đời. Những phụ nữ thừa cân, từng sảy thai hay tiền sản giật cũng có nguy cơ cao.

Gia đình (cùng huyết thống) có người mắc bệnh tiểu đường; Lần sinh đẻ trước con bị dị dạng, thai chết lưu; Thai nhi quá to (có thể phát hiện trên siêu âm).

Xuất hiện các dấu hiệu ăn nhiều, uống nhiều, đái nhiều, mụn nhọt, mẩn ngứa ngoài ra, ngứa âm hộ; Nước tiểu bị kiến đậu

Ngoài ra, những nhóm phụ nữ sau cũng có nguy cơ bị tiểu đường khi mang thai: Những bà mẹ lớn tuổi; Những phụ nữ mắc bệnh huyết áp cao.

Lưu ý: Để có thể chắc chắn là mình có bị tiểu đường hay không, các bà mẹ hãy kiểm tra sức khỏe thai và đường máu định kỳ theo sự hướng dẫn của bác sĩ.

Triệu chứng của tiểu đường khi mang thai

Tiểu đường khi mang thai rất khó phát hiện nếu không làm xét nghiệm máu hoặc không làm nghiệm pháp dung nạp glucose vì bệnh thường không có các triệu chứng hay các dấu hiệu biểu hiện ra bên ngoài. Bởi vậy, tất cả phụ nữ mang thai đều cần phải khám sàng lọc đái tháo đường thai kỳ. Trước đây, việc sàng lọc dựa vào kết quả xét nghiệm nước tiểu, theo kết quả này thì sẽ không chính xác vì nhiều phụ nữ mang thai không bị đái tháo đường thai kỳ mà vẫn có đường niệu dương tính. Mặt khác những người đái tháo đường thai kỳ cũng có những lúc không có đường trong nước tiểu.

Những dấu hiệu phát hiện sớm

Bạn có thể không biết cho đến khi bạn kiểm tra nước tiểu và lượng đường. Một số phụ nữ có những triệu chứng dấu hiệu tương tự như sau khi bị bệnh tiểu đường tuýp 1 hoặc tuýp 2.

Thường xuyên khát nước. Thức giấc giữa đêm để uống nước thật nhiều.

Đi tiểu ra nhiều nước và có nhu cầu nhiều lần hơn so với nhu cầu của các phụ nữ mang thai bình thường khác.

Vùng kín bị nhiễm nấm và không thể làm vệ sinh sạch sẽ bằng các thuốc/kem xức chống khuẩn thông thường.

Các vết thương, trầy xước hoặc vết đau khó lành.

Sụt cân nặng và mệt mỏi, thiếu năng lượng và kiệt sức.

  1. Bệnh tiểu đường trong thai kỳ tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho mẹ bà bé

Theo nhiều nghiên cứu trên thế giới, có khoảng 1-14% thai phụ bị tiểu đường trong thai kỳ. Trong đó, số thai phụ được phát hiện bệnh tiểu đường trong quá trình mang thai (bao gồm cả những trường hợp đã bị tiểu đường trước khi mang thai nhưng chưa phát hiện) chiếm trên 90%.

Nguy hiểm đối với thai phụ:

Có thể mắc nhiều bệnh lý: Tăng huyết áp, bệnh lý võng mạc, bệnh lý mạch vành và nhiễm trùng tiết niệu, tăng nguy cơ nhiễm độc thai nghén và nguy cơ bị tiểu đường thực sự trong tương lai…

Bị tiền sản giật (tăng huyết áp, phù…): Nếu không được kiểm soát tốt đường huyết thai phụ sẽ bị tiền sản giật (tăng huyết áp, phù,…). Tăng huyết áp ở người mẹ sẽ de dọa đến tính mạng của cả mẹ và thai nhi. Bệnh còn có thể làm tăng nồng độ xê-tôn máu của người mẹ, bởi vậy mà thai nhi cũng bị tăng xê-tôn máu – một yếu tố không thuận lợi cho sự phát triển bình thường của thai nhi.

Tiểu đường trong khi mang thai có nguy cơ sảy thai cao

Nguy cơ sảy thai cao: Những bà bầu bị tiểu đường thường dễ bị nhiễm trùng, có tỷ lệ sinh phải can thiệp nhiều hơn (mổ sinh, chịu các thủ thuật do sinh khó). Sau khi sinh có thể bị tiểu đường nặng hơn. Có khoảng 5% đến 20% bà mẹ bị tiểu đường trong lúc có thai sau khi sinh vẫn tiếp tục bị bệnh. Phụ nữ bị bệnh tiểu đường khi mang thai có nguy cơ sẩy thai cao hơn, đặc biệt, nếu kiểm soát mức đường huyết không tốt

Nguy hiểm đối với thai nhi:

Thai to, nhưng phát triển trí tuệ và thần kinh kém: Con của các bà mẹ tiểu đường thường nặng cân, to con và to cả các bộ phận nội tạng trừ não (4kg hoặc hơn thế là chuyện thường gặp ở các bà mẹ bị tiểu đường). Bởi vì khi đường huyết tăng, thai nhi tăng tiết insulin để tiêu thụ lượng đường này nên bé cũng tăng trưởng và dự trữ năng lượng dưới dạng glycogene ở lớp mỡ của thai nhi. Vì thế, thai này thường gây đẻ khó, có tỷ lệ mổ cao, nếu đẻ thường rất dễ bị sang chấn. Thai tuy to nhưng lại kém về chức năng và kém phát triển sau khi sinh, đặc biệt là phát triển về trí tuệ, tâm thần. Vì vậy trẻ sơ sinh của các bà mẹ mắc tiểu đường thường được coi là “những em bé khổng lồ nhưng chân đất sét”.

Thai nhi có tử vong cao hơn và thai có thể bị dị tật hoặc chậm phát triển: Phần lớn các nghiên cứu chỉ ra rằng bất thường bẩm sinh tăng gấp 3 lần ở những thai nhi có mẹ mắc bệnh tiểu đường. Thời gian bị ảnh hưởng (gây bất thường bẩm sinh) rất giới hạn, khi tuổi thai khoảng 3-6 tuần. Vì vậy, việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ, sớm trong thai kỳ, thậm chí ngay cả trước khi có thai, sẽ giúp ngăn ngừa những bất thường của thai nhi và tránh tình trạng bị sảy thai, mất thai nhi.

Bị suy hô hấp: Sự trưởng thành về phổi của thai trong tử cung của mẹ có bệnh tiểu đường thường chậm hơn so với thai nhi của các bà mẹ không bị bệnh. Do đó, nếu trẻ bị sinh non thì càng dễ bị suy hô hấp nặng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ trẻ có mẹ bị tiểu đường bị suy hô hấp tăng gấp 5 – 6 lần so với trẻ có mẹ bình thường.

Có thể bị hạ đường huyết: Những giờ đầu tiên sau khi sinh, con của những bà mẹ bị tiểu đường có thể bị hạ đường huyết. Thậm chí nếu hạ đường huyết kéo dài và trầm trọng có thể làm tổn thương não của trẻ. Vì vậy, việc kiểm soát đường huyết tốt ở người mẹ có thể ngăn ngừa tình trạng này. Sau sinh nên kiểm tra và theo dõi chặt chẽ.

Bị vàng da: Con của những bà bầu bị tiểu đường thường bị vàng da nhẹ, do lượng bilirubin trong máu tăng cao. Hiện tượng này có thể được điều trị bằng cách bù nước và chiếu đèn.

Trong 6 tháng cuối của thời kỳ mang thai, nếu người mẹ bị tăng đường huyết thì cũng gây tăng đường huyết cho thai nhi và gây ra tình trạng tăng insulin ở thai nhi. Sau khi sinh, do trẻ không nhận được lượng đường nhiều như khi còn đang ở trong tử cung của mẹ nữa, sự dư thừa insulin sẽ làm cho đường máu của trẻ dưới mức bình thường. Hạ đường máu ở trẻ rất dễ gây tổn thương các tế bào thần kinh não bộ nếu không được điều trị kịp thời. Thai của những người mẹ bị tiểu đườngcó xu hướng to hơn bình thường nên rất dễ có nguy cơ bị đẻ non. Do đẻ non nên trẻ có nhiều nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp, đặc biệt là hội chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

  1. Những điều bà mẹ mắc tiểu đường hoặc có nguy cơ mắc tiểu đường cần lưu ý khi mang thai và sau khi sinh

Đối với những phụ nữ có nguy cơ mắc tiểu đường cao:

Nên đi khám bác sĩ ngay từ trước khi mang thai và nếu có mang thai thì cần làm xét nghiệm đường huyết trong giai đoạn sớm (ba tháng đầu) của thai kỳ. Nếu kết quả bình thường thì sẽ được thực hiện tiếp xét nghiệm sàng lọc tình trạng bất dung nạp đường trong thai kỳ vào khoảng tuần thứ 24-28. Bác sĩ sẽ cho làm xét nghiệm dung nạp đường glucose qua hệ tiêu hóa.

Nên đi khám bác sĩ ngay khi mang thai để kiểm tra mình có bị tiểu đường hay không

Tuy nhiên, theo Hội những nhà sản phụ khoa Mỹ, nên thực hiện xét nghiệm này cho tất cả các phụ nữ có thai vì tới khoảng 50% phụ nữ bị tiểu đường trong thai kỳ dù họ không thuộc nhóm có nguy cơ cao. Xét nghiệm sàng lọc này được thực hiện bằng cách cho thai phụ uống 50gr đường và đo lượng đường huyết trong máu một giờ sau đó. Xét nghiệm này có thể thực hiện ở bất kỳ thời điểm nào trong ngày và không cần phải nhịn đói. Tuy nhiên, độ nhạy cảm của xét nghiệm tốt hơn khi thai phụ ở trong tình trạng đói. Nếu kết quả bất thường: >140 mg/dl, thì thai phụ ấy có nguy cơ bị bệnh tiểu đường trong thai kỳ.

Ðể chẩn đoán chính xác hơn, bác sĩ sẽ cho tiếp tục xét nghiệm dung nạp 100gr đường trong ba giờ.

Đối với những phụ nữ đã mắc tiểu đường trước khi mang thai:

Thai phụ cần thực hiện chế độ ăn uống theo sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Cần được theo dõi chặt chẽ lượng đường huyết và điều chỉnh liều thuốc. Ngoài ra, cần thực hiện các xét nghiệm khác để đánh giá sức khoẻ của thai nhi, siêu âm máu để theo dõi những thay đổi hệ thống mạch máu có thể làm tổn hại đến thai nhi.

Như vậy, những bà mẹ bị tiểu đường cần được theo dõi và chăm sóc chu đáo ở cả hai phía: các thầy thuốc sản khoa và các thầy thuốc chuyên khoa nội tiết điều trị bệnh tiểu đường. Mọi thứ thuốc men và chế độ ăn uống trong giai đoạn thai nghén này cần theo đúng chỉ dẫn của các thầy thuốc chuyên khoa. Có như thế mới  tránh được các rủi ro, tai biến cho cả mẹ và con.

Lưu ý sau khi sinh

Theo bác sĩ, khoảng 2 đến 4 tiếng khi sinh em bé ra, họ sẽ có một bài kiểm tra chích máu gót chân để kiểm tra mức glucose trong máu của trẻ. Vì thế, các mẹ nên cho bé bú càng sớm càng tốt để giúp giữ cho lượng đường trong máu của bé ở mức an toàn.

Với những trường hợp lượng đường trong máu của bé không thể giữ an toàn, trẻ nhỏ cần được chăm sóc thêm. Khi đó, các bé có thể được cho nước nhỏ giọt để tăng đườn trong máu.

  1. Cần làm gì khi bị tiểu đường khi mang thai

Kiểm soát tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường là chứng bệnh có thể kiểm soát thông qua chế độ ăn uống khi mang thai.

Trước tiên, cần đảm bảo những loại thực phẩm đưa vào cơ thể không làm cho lượng đường trong máu gặp trục trặc.

90% các trường hợp bị tiểu đường thai kỳ có thể kiểm soát tốt nhờ một chế độ ăn uống và tập luyện hợp lý

Hạn chế những loại thức ăn chứa nhiều đường như bánh kẹo, các loại nước hoa quả, nước ngọt. Thay vào đó, bạn nên ăn hoa quả tươi nhưng cũng ở chừng mực vừa phải vì nhiều loại hoa quả tươi có chứa một lượng đường tự nhiên khá lớn.

Nên sử dụng thực phẩm chứa cacborhydrat cao như bánh mì, ngũ cốc, khoai tây, đậu đỗ, sữa, sữa chua và rau xanh. Loại thực phẩm này đóng vai trò quan trọng trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày vì chúng chứa nhiều dưỡng chất cần thiết cho sức khỏe người mẹ và sự phát triển của em bé. Không những thế, carbonhydrat còn có tác dụng bẻ gãy sự hình thành glucose – nguyên nhân làm tăng nguy cơ tiểu đường.

Bạn nên ăn làm nhiều bữa nhỏ trong ngày: Cách hấp thu dinh dưỡng tốt nhất khi mang thai là ăn làm nhiều bữa nhỏ với thức ăn đa dạng. Ngoài 3 bữa chính, bạn có thể tăng cường thêm 3 bữa phụ, giúp ổn định lượng đường trong máu.

Kiểm tra lượng đường trong máu

Cách duy nhất để theo dõi tình trạng tiểu đường là thường xuyên kiểm tra lượng đường trong máu. Với nhóm thai phụ mắc chứng tiểu đường, nên kiểm tra lượng đường trong máu khoảng 3-4 lần/ngày hoặc theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Cần kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên

Lần kiểm tra thứ nhất là vào buổi sáng, lúc bạn vừa ngủ dậy, chưa ăn hoặc uống gì. Hai lần kiểm tra sau được tiến hành sau một giờ đồng hồ bạn ăn trưa hoặc ăn tối.

Điều trị

Khoảng 30% thai phụ mắc chứng tiểu đường phải nhờ đến sự hỗ trợ của insulin. Các bác sĩ cho biết, việc sử dụng insulin là tương đối an toàn cho phụ nữ mang thai. Dù vậy,nhóm thai phụ phải sử dụng insulin  cũng nên kiểm soát chế độ ăn kết hợp với kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên.

Hy vọng với những thông tin bài viết cung cấp ở trên, những mẹ bầu đang và sắp mang thai sẽ có nhiều hiểu biết để phòng tránh cũng như điều trị bệnh tiểu đường trong khi mang thai tốt nhất.

Phan Hường (Tổng Hợp)